Czeskie korzenie Jana Matejki #2

5

Jan Matejko „Portret Franciszka Ksawerego Matejki”, 1877, olej na desce. 57 x 42 cm. Muzeum Narodowe w Krakowie – Dom Jana Matejki. Źródło.

Ojciec Jana Matejki miał zostać księdzem, jednak sprzeciwił się woli rodziców i w niewyjaśnionych okolicznościach wyemigrował do Galicji. Co się stało w jego rodzinnej miejscowości?

Dziad banita
Wspomniałam już o ojcu Jana Matejki w części #1, jednak cofnijmy się o jeszcze jedno pokolenie. Dziadek naszego malarza, Franciszek Józef Matějka, urodził się w Urbanicach (wieś oddalona o kilka km od Roudnic), z dóbr libčanskiego banity, w domu nr 12. Był katolickim chłopem, który wżenił się w roudnicki majątek Václava Kňávy. W 1772 r. jego żoną została Maria Magdalena Kňávová. Na początku XIX w. państwo Matějkowie podzielili dom między synów: Jana [1] i Józefa [2]. Tak wspomina o nim jego wnuk:

Podług aktu ślubnego, ojciec [Franciszka Ksawerego] Franciszek Józef był dyrektorem chóru „regens chori” w Königgrätz [Hradec Králové], zaś według wspomnień ojca naszego [Franciszka Ksawerego] miał być właścicielem ziemskim; może owe Rudniki [Roudnice] i Dobrzenice [Dobřenice] to jego majątek; majątek ten przegrał w karty bratu swemu […]. Po przegraniu majątku wymógł ojciec na synie Franciszku słowo, że nigdy w karty grać nie będzie, co też ś. p. ojciec nasz dotrzymał. […]. [3]

Dobřenice oczywiście nie były własnością rodziny Matějków, o czym pisze Maria Szypowska: Właścicielem Dobrzenic był baron Wacław Jan Dobrzeński, który był ojcem chrzestnym Franciszka Ksawerego Matejki [4].

9

Gniazdo rodzinne Matejków we wsi Roudnice w Czechach. Stan na okres sprzed II wojny światowej. Jan Matejko. Studia i szkice, Kraków 1938, s. 8.

IMG_3703

Dom, w którym urodził się Franciszek Ksawery Matejko, ojciec Jana Matejki. Zdjęcie zrobione w latach 70. Obecnie budynek rozebrany z widocznymi fundamentami. Ze zbiorów Marii Doležalové.

IMG_3704

Napis widniejący na odwrocie powyższej fotografii. Budynek rodziny Hrubých – obok szkoły. Miejsce narodzin ojca polskiego malarza Matejki.

Ojciec emigrant
W 1883 r. sam Mistrz dochodził linii wstępnej swych antenatów, w związku z czym zwrócił się do ambasadora Polski nad w Pradze Edwarda Jelinka. Ten gorliwie zajął się sprawą wraz z Franciszkiem Dvorským, archiwariuszem Królestwa Czeskiego. Franciszek Ksawery urodził się 13 I 1793 r. w Roudnicach w domu nr 18. Miał brata bliźniaka Jana, o czym wspominają jedynie czeskie źródła. Franciszek był przeznaczony na księdza i uczył się w szkole łacińskiej w Hradcu Králové. Z decyzji rodziców nie był jednak zadowolony i odszedł z domu. Z Roudnic przeprowadził się do Ołomuńca do ciotecznego brata matki, u którego otrzymał bogobojne wychowanie i rzetelne wykształcenie muzyczne. Dzięki temu zdobył poparcie i przyjaźń znanego kompozytora Karla Černého [5]. Jego syn tak jeszcze go wspomina:

Wychowywał się nasz ojciec u kanonika Urbanka, krewnego matki, bawił na wakacjach w Pardubicach; muzyki uczył się u Folgerta, organisty przy katedrze w Königgrätzu [Hradec Králové] i tamże kończył gimnazjum. Wyjeżdżając do Polski, gdzie jako guwerner zamówiony przez Wodzickich do syna Seweryna, następnie przy Aleksandrze, ojcu gubernatora Landesbanku, Henryku i Kazimierzu Wodzickich, był przewieziony przez granicę bez paszportu, w towarzystwie jakiegoś generała, krewnego czy znajomego Wodzickich. [3]

Dlaczego opuścił rodzinną miejscowość? Więcej w części 3.

IMG_3701

Drzewo genealogiczne rodziny Matejków sporządzone przez kronikarkę wsi Roudnice.

Pozostałe części o czeskich korzeniach Jana Matejki:

[1] Ostatnim właścicielem po Janie Matějko, wujkowi naszego malarza, była praprawnuczka Jana – Emilia Hrubá.
[2] W 1869 r. tę część domu odziedziczyli małżonkowie Václav i Anna Matějkovie – fundatorzy krzyża na roudnickiego cmentarza. W roku 1977 połowę majątku i miejsce pod budowę kupiła gmina i przybudowała szkółkę. Niedługo potem cały dom (nr 18 i 19, po śmierci Emili Hrubé) rozebrano.
[3] M. Gorzkowski, Jan Matejko – epoka lat dalszych do końca życia artysty, z dziennika prowadzonego w ciągu lat siedemnastu, Kraków 1898, s. 583-584.
[4] M. Szypowska, Jan Matejko wszystkim znany, Warszawa 1992, s. 9.
[5] Jan Matejko. Studia i szkice, Kraków 1938, s. 8-9.

Reklamy

5 komentarzy do “Czeskie korzenie Jana Matejki #2

  1. Pingback: Czeskie korzenie Jana Matejki III | Kaszubka w Czechach

  2. Pingback: Jan Alojzy Matejko czy Matějka? I | Kaszubka w Czechach

  3. Pingback: Czeskie korzenie Jana Matejki I | Kaszubka w Czechach

  4. Pingback: Czeskie korzenie Jana Matejki #3 | Kaszubka w Czechach

  5. Pingback: Czeskie korzenie Jana Matejki #1 | Kaszubka w Czechach

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Connecting to %s