Ania z Przymuszewa #2

5

Bibliografia Anny Łajming [1].

 Czy faktycznie na kaszubskiej wsi nic się nie działo? A skoro się nie działo, to o czym pisała w 3 tomach Anna Łajming? Czego obawiali się Kaszubi, kiedy ujrzeli kometę? Zapraszam na literacki szlak, który powiedzie nam po ziemi miedzy borem a jeziorem.

Mądrość trwania a przesądy
W prozie Anny Łajming, o której była już mowa w części #1, znajdziemy obok siebie przesądy i zabobony oraz rozsądek i mądrość trwania. Bohaterowie mówią swoim szczęściem i niespełnieniem. To sprawia, że ich losy wydają się być prawdziwe, że one naprawdę miały miejsce. Co należy robić: szukać szczęścia czy zawierzyć przeznaczeniu? Co determinuje losy bohaterów i czy wszystkie skazane są na niepowodzenie? Czy ktoś zauważa tu problem w kaszubskiej mentalności, który już pojawił się w „Remusie” Majkowskiego [2]? Łajming posługuje się krótkimi formami literackimi, nie zawsze jednak są to opowiadania – więc co? Nowele, przypowieści skonkretyzowane miejscem i czasem, a może niekończąca się opowieść?

Kometa Halley’a
A skoro o przesądach była mowa, to należy dać przykład. Otóż w 1910 r. na niebie pojawiła się kometa Halley’a. Anna miała wtedy 6 lat (ponownie ją ujrzała w 1986 r.):

Kiedy wstaliśmy z klęczek, w kuchni jeszcze paliła się świeca. Wtem ktoś z sieni szarpnął drzwi do kuchni. W drzwiach stanął Hering, blady i wystraszony. I co się nigdy nie zdarzało, pochwalił Boga po katolicku. Mama osłupiała i stanęła na środku kuchni. Zdziwiona odrzekła prawie szeptem: – Na wieci wieków, amen!
Hering powiedział drżącym głosem: – Ostawké, Marynko, wszëtko leżąc i wëlézta na wies obôczëc, co je na niebie! Niech nôs Bóg mô w swoji opiece!
Wszyscy rzuciliśmy się do drzwi. W sieni już stała wystraszona Heringowa z dziewczętami, które razem z nami wyszły na koniec domu. Na południowo-zachodniej widniała gwiazda z długim warkoczem. Heringowie głośno wzdychali.
– A nie mówioł jô, że o ni w Sybilli stoji napisané? – półszeptem mówił Hering. Żona jego wyrażała obawę, że w takiej chwili może nastąpić koniec świata. A wieczór był cichy i bezwietrzny. Ja trzymałam się ręki cioci. Długo patrzyliśmy na kometę, aż wreszcie zaczęła blednąć. Mama odetchnęła i kazała nam iść do łóżka. Janek z Klarą zaraz odeszli, ja, choć było mi zimno, chciałam pozostać. Herman nagle zaczął gęgać, a Ida odchodząc powiedziała do Marty:
– A jo sobie mëslała, że teru, ciedë ta róża odeszła, miôłbë bëc kuniec swiata?
– A jô też tak sobie mëslała; żebëm choc jész szafnęła sę ożénic z tim Lehrką… – powiedziała Marta [3].

Kometa, od wieków przesądnych i zabobonnych Kaszubów, napawała lękiem i przerażeniem.

„W małej wsi kaszubskiej nic się nie działo” [4]
Edmund Puzdrowski we wstępie do zbioru opowiadań „Świt i Mrok” potwierdził, że wszystko czym karmi się ta literatura – wyniesione zostało z Przymuszewa. Anna Łajming przedstawia świat w granicach domu, wioski i parafii, który był jednym i tym samym światem, który kształtował zasady i prawdy, którymi kierują się jej bohaterowie, ponieważ na peryferiach świata silniej doświadcza nas tradycja [5].

Postać pisarki
Tyle o twórczości, a teraz coś o samej autorce. Po odzyskaniu niepodległości pracowała w starostwie chojnickim, potem w Toruniu, Sępólnie Krajeńskim oraz w Gorzędzieju pod Tczewem, gdzie jako sekretarka na majątku ziemskim poznała swojego przyszłego męża Mikołaja Łajminga, który był rosyjskim emigrantem, uchodźcą politycznym, dawnym oficerem armii carskiej, mającym arystokratyczne pochodzenie (narodowość męża ocaliła ją przed wywózką w czasie II wojny światowej [4]). Po wojnie państwo Łajming przeniosło się w okolice Słupska, a po śmierci męża Anna osiedliła się w Słupsku [7].
Choć literaturą i teatrem interesowała się od wczesnej młodości, za zadebiutowała w 54 roku życia. Lech Bądkowski w „Zarysie historii literatury kaszubskiej” napisał o debiutującej autorce:

W ostatnim czasie do szeregu literatów kaszubskich doszła Anna Łajming, pierwsza literatka kaszubska. Napisała nagrodzoną na konkursie sztukę psychologiczno-obyczajową „Szczescé”. Autorka wykazuje niepośledni talent i można od niej oczekiwać dobrych utworów [8].

Kiedy pisarka owdowiała, porzuciła pióro:

Byłam zupełnie załamana, nic mnie nie cieszyło. I wszystko, czym dotąd żyłam, wydawało mi się nieważne, na nic nie miałam ochoty. O pisaniu też przestałam myśleć [6].

Na szczęście dzięki namowom przyjaciół powróciła do pisania i tak doczekaliśmy się trylogii wspomnień. …w mieście nad Słupią, tworzyła ciekawą szkołę literacką powiązaną z Kaszubami i Pomorzem [9].
Od 1973 roku Anna Łajming była członkiem Związku Literatów Polskich. Zmarła w wieku 99 lat i została pochowana w Słupsku.

6

Fragment przebiegu Literackiego Szlaku Turystycznego im. Anny Łajming [10].

Literacki Szlak Turystyczny im. Anny Łajming

Liczy 42 km, ma czarno-żółty kolor i prowadzi przez miejscowości związane z jej twórczością. Proponowany start w Brusach, a meta w Kaszubie. Szlak otwarto we wrześniu 2004 r. z okazji I Powiatowego Zlotu Turystycznego, który połączony był z konferencją naukową. Natomiast od lat, w lipcu (właśnie w okolicach rocznicy urodzin) organizowany jest Literacki Rajd Rowerowy im. Anny Łajming. Więcej w przewodniku historyczno-literackim.

[1] Literacki Szlak Turystyczny im. Anny Łajming, Brusy 2008, s. 47.
[2] E. Puzdrowski, Wstęp, w: A. Łajming, Mrok i świt, Słupsk 1994, s. VI, XIV, XVII.
[3] A. Łajming, Dzieciństwo, s. 65.
[4] Ibidem, Burzliwy dzień, w: Idem, Czterolistna koniczyna, Gdańsk 1985, s. 120-125.
[5] E. Puzdrowski, op. cit., s. XI, XII, XV.
[6] http://www.mojemiasto.slupsk.pl/index.php?id=2760.
[7] E. Puzdrowski, op. cit., s. X.
[8] L. Bądkowski, Zarys historii literatury kaszubskiej, Gdańsk 1959.
[9] Dzieje ziemi i powiatu chojnickiego. Ludzie ziemi chojnickiej, wyb. i oprac. J. Knopek, t. 3, Chojnice 2010, s. s. 110.
[10] Literacki Szlak Turystyczny…, okładka.

Reklamy

1 komentarz do “Ania z Przymuszewa #2

  1. Pingback: Ania z Przymuszewa #1 | Kaszubka w Czechach

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

w

Connecting to %s