Jak się nazywały dobra rycerza Clawko? #1

Bez tytułu

Szczegółowe przedstawienie nazw, jakie posiadała omawiana miejscowość wraz z ukazaniem daty jej wystąpienia. Opracowanie własne.

Dziś przypada rocznica nadania ziemi rycerzowi Clawko. To wieś o rodowodzie krzyżackim, na przestrzeni swoich dziejów nosiła nazwę Grunsberg. Historia tej miejscowości rozpoczyna się 5 sierpnia 1340 r., kiedy to wydano przywilej lokacyjny na ręce przyszłego właściciela – Clawka. Od kiedy możemy mówić o miejscowości Klawkowo?

Klawkowo, miejscowość z którą związana jest od pokoleń moja rodzina, graniczy od południowego-zachodu z miastem Chojnice, które stanowi centrum ziemi chojnickiej mieszczącej się we wschodniej części Pojezierza Południowo-Pomorskiego i Krajeńskiego, Borów Tucholskich oraz Równiny Charzykowskiej. Wszystkie te tereny leżą w południowej części Pomorza Gdańskiego.

Zimą potrafi spaść sporo śniegu.

Na pograniczu
Nie każdy zgodzi się z twierdzeniem, że Klawkowo leży na Kaszubach, na Zaborach. Jeszcze do 1945 r. parę kilometrów stąd przebiegała granica polsko-niemiecka, a moja wieś raz po jedne, raz po drugiej stronie. Założenie tej miejscowości zawdzięczam Krzyżakom i popularnemu w tamtych czasach prawu niemieckiemu.

3

Wizerunek Dytrycha von Altenburga w Pałacu Wielkich Mistrzów na zamku w Malborku. Dytrych von Altenburg – ostatni potomek jednego ze znakomitszych rodów Rzeszy. pochodził z Turyngii. Walczył na Żmudzi i Kujawach, wyróżnił się kilkoma znacznymi przedsięwzięciami kolonizacyjnymi. Wznosił zamki na granicy z Litwą, rozbudował twierdzę w Gdańsku oraz w Świeciu nad Wisłą. Zmarł nagle w Toruniu. Jako pierwszy wielki mistrz został pochowany na malborskim zamku [10].

Klawkowo czy Grunsberg?
Do tej pory opisaniem historii Klawkowa nikt się nie zajmował, jednak wspominano o nim w opracowaniach. Jednym z trudniejszych zagadnień była kwestia nazwy miejscowości. Obecna – niewątpliwie nawiązuje do rycerza Clawko, który dostał 12 łanów chełmińskich [1]. W „Słowniku historyczno-geograficznym ziemi chojnickiej w granicach komturstwa człuchowskiego” pod hasłem Grunsberg odnajdujemy adnotację, że w akcie lokacyjnym dobra te nie posiadały nazwy własnej [2]. Natomiast Piotr Paweł Panske w wykazach przywilejów przypisał te ziemie wsi Grunsberg [3]. Pierwotną nazwę tej wsi wydawca źródła łączy z imieniem odbiorcy przywileju i określa ją jako Klawkowy albo Klafkowy.

Schonenberg
Panske dodaje także swój komentarz pod treścią aktu lokacyjnego [4], z którego wynika, że nie wiadomo do końca, skąd pochodzi niemiecka nazwa „Grunsberg”, jednak wśród jego argumentów przemawia ten, w którym mówi, iż w początkowych dokumentach pisanych ręcznie można było znaleźć nazwę Schonenberg, która z czasem została skreślona i zastąpiona nazwą „Grunsberg”. Mogło to być wynikiem przeoczenia piszącego bądź zmiany nazwy miejscowości ze względu na pojawienie się nowego Schönberg (co wydarzyło się w 1385 r.). Wszelkie połączenia wyrazowe dla nazw miejscowości za czasów krzyżackich ze słowem „schön” (piękny) były bardzo popularne. Panske podaje także, iż następca Clawko z Schönenberga był Gron i tak powstała nazwa Gronsberg (Grunsberg) [3], jednak ta opinia wydaje się mało prawdopodobna.

2

Grunsberg na mapie z końca XVIII w. [11].

Zielone Wzgórze
Za to Klemens Szczepański pochodzenie określenia Grunsberg tłumaczy jako Zielone Wzgórze (grün – zielony, berg – góra) [5], co odpowiadałoby ukształtowaniu terenu, na którym leży Klawkowo [6]. Niezwykle cenna wydaje się być informacja Karla Kasiske, który przekazuje, iż omawiana osada nazywana była przez słowiańskich mieszkańców Klawkowy, a przez niemieckich Grunsberg (prawdopodobnie jeszcze w XIV w.) [7]. Pewny jest fakt, że Clawko był dawcą nazwy dla tej wsi [3].

Sokół
Mimo iż prezentowaną miejscowość nazywano Klawkowem, to Grunsbergiem oficjalnie był do 1948 r., jak podaje Kazimierz Ostrowski w „Bedekerze chojnickim” [8], natomiast moja kwerenda źródeł wykazała, że jeszcze w oficjalnych dokumentach z 5 II 1949 r. [9]  funkcjonowała nazwa niemieckojęzyczna. Po II wojnie światowej Starostwo Powiatowe w Chojnicach zaproponowało nowe miano – Sokół, jednak ono nie zyskało aprobaty Regionalnej Komisji Ustalania Nazw Miejscowości w Poznaniu, która w zamian zaleciła nazwę nawiązującą do pierwszego właściciela – Klawkowo.

Ponad 100-letnia aleja dębowa w Klawkowie.

Inne wpisy dotyczące Klawkowa:

[1] 1 łan chełmiński = 16,8 ha, więc całość dóbr wynosiła ok. 200 ha – obecnie Klawkowo ma przybliżoną powierzchnię.
[2] M. Grzegorz, Słownik historyczno-geograficzny ziemi chojnickiej w granicach komturstwa człuchowskiego, Chojnice 2005, s. 58.
[3] Handfesten der Komturei Schlochau, hrsg. v. P. Panske, Danzig 1921, nr 11, s. 22-23.
[4] N.Z. Czapiewska, Klawkowo. Dzieje wsi za czasów krzyżackich, w: Ziemia chojnicka w okresie zmagań Polski z zakonem krzyżackim, red. J. Knopek, Chojnice 2010, s. 69.
[5] K. Szczepański, Nazewnictwo ziemi chojnickiej, Zeszyty Chojnickie, 1981-1983, nr 11, s. 11. Obszar, na którym leży Klawkowo, jest pagórkowaty. Jedno z wzniesień mierzy ponad 180 m n.p.m., co oznacza, że jest to najwyższy punkt w okolicach Chojnic, więc uzasadnienie Szczepańskiego wydaje się słuszne. Kiedy w 1948 r. zamierzano spolszczyć nazwę Grunsberg, jedną z propozycji była nawet nazwa Zielone Wzgórze.
[6] Wysokość ta waha się w granicach 140-180 m n.p.m.
[7] Altpreußische Forschungen. 11. und 12. Jahrgang 1934 und 1935, Hamburg 1989, s. 17-18; K. Kasiske, Das deutsche Siedelwerk des Mittelalters in Pommerellen, Königsberg 1938, s. 30 i n.
[8] K. Ostrowski, Bedeker chojnicki A-Ż, Chojnice 2009, s. 167.
[9] Prywatne archiwum rodzinne Januszewskich z Klawkowa.
[10] P. Pizuński, Poczet wielkich mistrzów krzyżackich, Gdańsk 1997, s. 67.
[11] Karte von OstPreussen nebst Prussisch und WestPreussen nebstdem Netzdistrict aufgenommen unter Leitung des Königl. Preuss. Staats Minister von Schroetter in den Jahren von 1796 bis 1802, art. XIV, skala 1 : 150 000.

Reklamy

8 komentarzy do “Jak się nazywały dobra rycerza Clawko? #1

  1. Pingback: Zabawy pana barona | Kaszubka w Czechach

  2. Pingback: Właściciele Klawkowa w XVI w. | Kaszubka w Czechach

  3. Pingback: Klawkowo a właściciele klucza krojanckiego | Kaszubka w Czechach

  4. Pingback: Grunsberg Szur-Lipińskich | Kaszubka w Czechach

  5. Pingback: Grunsberg Szur-Lipińskich #4 | Kaszubka w Czechach

  6. Pingback: Właściciele Klawkowa w XVI w. #2 | Kaszubka w Czechach

  7. Pingback: Klawkowo a właściciele klucza krojanckiego #3 | Kaszubka w Czechach

  8. Pingback: Zabawy pana barona #5 | Kaszubka w Czechach

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Connecting to %s