Wileńszczyzna z wiatrakami

6

Jeden z wiatraków na Wileńszczyźnie pędzla Bronisława Jamontta. Źródło.

Uczył się w Wilnie i w Petersburgu. Porzucił studia prawnicze oraz stanowisko urzędnika, by móc malować, a potem? Miał wystawy już w całej Europie. Po 1945 r. trafił do Torunia. Pejzażysta, znawca akwaforty, pedagog. Co robi człowiek na jego obrazach z wiatrakami? Mowa o malarstwie Bronisława Jamontta.

Z Jamonttem od dawna
Na początku 2012 r. w toruńskim Muzeum Okręgowym miałam okazję zobaczyć wystawę poświęconą Bronisławowi Jamonttowi. W ramach zajęć uniwersyteckich każdy student miał wybrać jeden obraz, który mu się podoba (cóż za zadanie!). Ja, nie mając wątpliwości – wybrałam swój. Wkrótce jednak się okazało, że nie byłam do końca obiektywna, ponieważ tenże obraz był mi już znany. Półtora roku wcześniej widziałam go w domu na jednej z podkarpackich wsi. Jakież było moje zdziwienie, kiedy pół roku po wizycie w toruńskim muzeum ponownie zawitałam w domu przyjaciela spod Jarosławia, a tam ujrzałam mój wiatrak Bronisława Jamontta! Teraz już wiem, skąd moje zamiłowanie do wiatraków – ono powoli kiełkowało.

3

Bronisław Jamontt. Z archiwum Zofii Jamontt. Źródło.

125 rocznica urodzin
Pod koniec listopada 2011 r. otworzono monograficzną wystawę „Bronisław Jamontt (1886-1957). Malarstwo. Rysunek” w rocznicę jego urodzin [1]. Znalazły się na niej dzieła artysty pochodzące z Muzeum Narodowego w Warszawie, z Muzeum Okręgowego w Bydgoszczy, z Biblioteki UMK i Muzeum Uniwersyteckiego, z Muzeum w Grudziądzu oraz od osób prywatnych – w sumie 100 obrazów olejnych, temper, duży zbiór rysunków i wszystkie akwaforty. Jednak poznanie twórczości Jamontta utrudnia rozproszenie jego dzieł, jak i brak kompleksowego katalogu jego prac [2].

Malarstwo przede wszystkim
Kiedy Bronisław Jamontt, rocznik 1886, rozpoczął studia w Petersburgu, równolegle uczęszczał jako wolny słuchacz na zajęcia Akademii Sztuk Pięknych. Po dwóch latach wrócił do Wilna, a w okolicznych majątkach nauczał rysunku. Następnie podjął studia na Uniwersytecie Stefana Batorego. Potem dostał tam pracę, a w 1937 r. został profesorem i kierownikiem Katedry Malarstwa Pejzażowego.

7

Fragment listu prof. Kazimierza Moszyńskiego do Bronisława Jamontta z 31 III 1957 r. Zbiory Marii Znamierowskiej-Prüfferowej, przechowywane w Archiwum Muzeum Etnograficznego w Toruniu. Za jej (Prüfferowej) pośrednictwem Moszyński nabył wtedy kilka grafik i jeden obraz. Źródło.

Z Wilna do grodu Kopernika
Po wojnie przybył do nowopowstającego uniwersytetu w Toruniu. Od początku wspierał utworzenie Wydziału Sztuk Pięknych. W 1946 r. został pierwszym dziekanem WSP oraz kierownikiem Katedry Malarstwa Pejzażowego, a następnie Zakładu Pejzażu i Martwej Natury.

Tylko wymarły krajobraz?
Jamontt specjalizował się w malarstwie pejzażowym i używał w tym celu tempery, gwaszu, akwareli, oleju, a w późniejszych latach tworzył również grafiki stosując m.in. akwafortę. Niektórzy uważają, iż jego krajobraz razi nieporadnością oraz naiwnością i dopiero w połowie lat 20. wypracował własny styl. Za to inni sądzili, że z czasem jego dzieła traciły na sile wyrazu i poziomie artystycznym [3]. Ja jednak zauważam zachwycającą ekspresję w rozpadających się chałupach, wiatrakach czy rozszarpanych przez wiatr drzewach. Dynamika w wymarłym krajobrazie.

4

Bronisław Jamontt „Wiatrak”, olej na tekturze, 33,5 x 46,5, własność prywatna. Źródło. Drobna sylwetka ugięta pod niesionym ciężarem i wspierająca się na kiju lub lasce. Chociaż bez określenia szczegółów, jest ona świetnie scharakteryzowana. Zawsze jest to ta sama postać, tak usilnie studiowana przez Jamontta [4].

Romantyczny, sentymentalny…
Jak pisał Jan Kotłowski – jego akwaforty stanowiły integralną całość:

W ostatnim okresie życia, od 1951 r., Jamontt – za namową Jerzego Hoppena, Stefana Narębskiego i Edwarda Kuczyńskiego – zajmował się również grafiką, uprawiając głównie akwafortę. Na zawerniksowanej blasze rysował lekką, drobną kreską motywy malowniczych, zaczerpniętych z obrazów Jakuba Ruysdaela drzew. Akwaforta najbardziej odpowiadała cechom jego talentu. Komponowanie wprost na zawerniksowanej płycie jest zabiegiem podobnym do operowania ołówkiem czy pędzlem. Akwaforty, podobnie jak malarstwo Jamontta, popularyzowały pejzaż łączący cechy XVII-wiecznego widoku komponowanego z romantycznymi motywami i sentymentalnym nastrojem. Akwaforty Jamontta są najczęściej schematami obrazów, transponowanych w czarno-białą formację [4].

Sami popatrzcie na poniższą akwafortę.

5

Bronisław Jamontt, „Wiatrak” (lub „Samotny stary wiatrak”), 1954, akwaforta, 21 x 26,8. Źródło.

8

Nagrobek Bronisława Jamontta na cmentarzu św. Jerzego w Toruniu. Źródło.

Trzeźwy realista
Bronisław Jamontt zmarł po ciężkiej chorobie serca 4 II 1957 r. w Toruniu. Stefan Narębski, bliski przyjaciel artysty, napisał:

Jamontt nie był nigdy wychowankiem określonej szkoły w pełnym tego słowa znaczeniu – Jamontt miał własną wizję artystyczną, tworzył sztukę nową o wybitnych odrębnych wartościach plastycznych. […] Twórczość Jamontta wyrasta z szerokiego wachlarza samodzielnie wchłoniętych i przeżytych wrażeń i rozmyślań. …podążał on własną drogą. Pracował usilnie zagrzany wiarą w nieprzemijające wartości, jakie dostrzegał i przeżył w obrazach z dorobkiem artystycznym ludzkości z różnych epok i okresów [4].

Jerzy Remer określił malarstwo Jamontta jako dzieło romantyka, natomiast w rysunkach, szczególnie w detalach architektonicznych, widać trzeźwego realistę [5].

1

Bronisław Jamontt „Cztery Pejzaże z drzewami”. Źródło.

Przez cały okres studiów nie zainteresowałam się, kim był Jamontt, mimo iż przez 7 lat mijałam jego ulicę na toruńskim Rubinkowie…

[1] http://glos.umk.pl/2011/12/malarstwo.
[2] J. Kotłowski, Bronisław Jamontt (1886-1957). Grafika – rysunek. W pięćdziesięciolecie śmierci artysty, Toruń 2007, s. 5.
[3] http://www.muzeum.torun.pl/portal.php?aid=13218861534eca61c94b351.
[4] http://www.bu.umk.pl/bronislaw-jamontt.
[5] J. Remer, Dzieło Bronisława Jamontta, Ilustrowany Kurier Polski, 1957, nr 2, s. 5.

Reklamy

One thought on “Wileńszczyzna z wiatrakami

  1. Pingback: Wiatrak wiatrakowi nierówny | Kaszubka w Czechach

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s