Zabawy pana barona #5

4

Grunsberg i Krojanty tuż po II wojnie światowej [16].

Ojciec opowiadał, że naszą wieś, Klawkowo, przegrał w pokera baron von Eckardstein z Krojant. Najwidoczniej karta mu nie szła, ale z kim przegrał? A te wszystkie budynki z czerwonej cegły z końca XIX w. to on kazał zbudować – skąd miał tyle pieniędzy? 

Ryszard Stanisław von Eckardstein
Spore trudności sprawia ustalenie, kiedy baron Ryszard Stanisław von Eckardstein wszedł w posiadanie klucza krojanckiego. Wilhelm Fuhrmann podaje, że jeszcze przed rokiem 1871 [1], natomiast Kazimierz Ostrowski datę około 1880 r. [2], jednak z pewnością w 1883 r., kiedy ufundował w Krojantach neogotycki kościół [3]. Eckardstein jest znany także z fundacji olejnego portretu cesarza Wilhelma II, jaki wisiał w wielkiej sali posiedzeń chojnickiego starostwa [4]. Za jego czasów powiększano i przebudowywano dwór w Krojantach, m.in. w 1884 r. [5].

16

Hotel „Priebe” w Chojnicach. Źródło.

Nord-Express
Baron z Krojant przyjeżdżał do Chojnic wczesną wiosną ekspresem relacji Paryż-Petersburg, który zatrzymywał się w Chojnicach na 4 minuty [6]. Jak zabawiał się w mieście i czym wracał na dwór? Posiadał opinię hulaki i birbanta – widać to dosadnie we wspomnieniach Ottona Weilanda:

W dni targowe, w środy i soboty, panował tu [na rynku chojnickim przy Hotelu „Priebe”] nerwowy ruch, szczególnie gdy zjawiał się właściciel Krojant, baron Ryszard von Eckardstein. W przypływie fantazji i animuszu wyrzucał z werandy na Rynek garście drobnych monet i bawiło go, gdy chłopcy, jak mrowie, pochyleni zbierali je. Eckardstein chętnie przybywał do miasta czwórką koni, kiedy jednak przewidywał „dłuższe zebranie”, słał powózkę do domu, a sam wracał koleją. Krojanty nie miały wówczas stacji ani przystanku, toteż baron korzystał z hamulca bezpieczeństwa, płacił więc kierownikowi pociągu wyznaczoną karę i per pedes dryfował do domu pod obstrzałem oczu ciekawskich pasażerów pociągu. Zdarzało się jednak, że droga pod górę, z Rynku na dworzec, stawała się dla pana barona zbyt uciążliwa, wówczas po krótkim odpoczynku zasypiał dziedzic w rynsztoku. Szokowały takie wydarzenie oczywiście tzw. wyższe sfery, które postarały się o wykreślenie rozrywkowego barona z listy oficerskiej [7].

Czy wspomniany Ryszard to ta sama osoba, która kazała wybudować kościół w Krojantach? Zbór postawiono w 1892 r. przez barona Richarda von Eckardsteina dla pracujących na jego dobrach protestantów (w tym dla mieszkańców Grunsberga). Tylko dlaczego rok wcześniej właścicielem Klawkowa był inny z rodu Eckardsteinów?

9

Dwór w Krojantach. „Centrum” klucza krojanckiego, do którego wg Jana Karnowskiego należała: Mała Kłodawa (Kłodawka), Ostrowite, karczma Sandkrug i Klapkenkrug, Powałki, część Pawłowa, Jeziorki, Młynki, Kruszka i las Jasnowo [J. Karnowski, Generał Onufry Szur-Lipiński, Zabory, nr 3, 1935, s. 4.], ale Kazimierz Ostrowski uzupełnia go jeszcze o Kłodawę, Powałki, Klosnowo, Józefowo, Klawkowo i Zbeniny [5].

14

Obecnie stojący dwór w Krojantach zbudowano w 1884 r.

Ilu było baronów?
Nie ma wątpliwości, że krojancki dwór zbudował Ryszard Stanisław (1884 r.), a niespełna 10 lat później niejaki Richard nakazał wzniesienie świątyni. Na podstawie spisu gruntów sporządzonego przez Józef Ziółowskiego wynika, że przed rokiem 1891 Grunsberg był w rękach barona Ernesta von Eckardsteina [8]. To jedyny z tego rodu, o którym wiadomo coś więcej. Dokładnie nazywał się Ernst Freiherr von Eckardstein-Prötzel, urodził się w roku 1824, a zmarł w Berlinie w 1899 r. [9] A kto podpisał się pod listem w sprawie morderstwa niemieckiego gimnazjalisty w Chojnicach w 1900 r.? Wśród 6 osób ostatni to Frh. v. Eckardstein, Rittergutsbesitzer [Baron] [10]. Natomiast w aneksie [11] dołączonym do pracy inżynierskiej Urszuli Łęczyckiej przy roku 1911 znajduje się adnotacja, że właścicielem majątku krojanckiego był „Richard v. Eckardstein (syn?)”. Był jeszcze jeden baron von Eckardstein: Hermann (1864-1933), ale to już inna historia…

10

Baron Hermann von Eckardstein (1864-1933). Czy ten niemiecki dyplomata był spokrewniony z właścicielami klucza krojanckiego? Źródło.

Komisja Kolonizacyjna i niemiecki fiskus
Przez jakiś czas Klawkowo na pewno było w posiadaniu Komisji Kolonizacyjnej. „Zarys historyczno-statystyczny diecezji chełmińskiej” oraz Czesław Wycech podają, że nastąpiło to w latach 1909-1910 [12]. W momencie wybuchu I wojny światowej klucz krojancki wraz z Klawkowem stał się własnością tzw. fiskusa niemieckiego ze względu na ogłoszoną plajtę (lub długi [13]) wspomnianego wcześniej Richarda von Eckardsteina, który mógł być potomkiem Ryszarda Stanisława. Informacja te jednak nie zgadza się z notatką sporządzoną przez Leona Stoltmanna, która mówi, iż dobra krojanckie trafiły w ręce państwa niemieckiego już w 1908 r. [14], a w 1915 r. właścicielem Krojant został Knapp, jednak przed nim włości przeszły na Skarb Państwa Niemieckiego [15].

12

Dom zbudowany w 1893 r. na zlecenie barona z Krojant. Do 1977 r. administracyjnie należał do Klawkowa – obecnie do Chojnic (ul. Daleka).

15

Wnętrze kościoła Niepokalanego Poczęcia NMP w Krojantach, do 1926 r. zbór protestancki.

Z kim baron przegrał w pokera?
Kilku Eckardsteinów, kilku baronów, ale który z nich przegrał Grunsberg w pokera?

Wpisy dotyczące Klawkowa:

[1] W. Fuhrmann, Statistische Darstellung des Kreises Konitz, Konitz 1871, s. 8-9, 146.
[2] K. Ostrowski, Bedeker chojnicki A-Ż, Chojnice 2009, s. 186.
[3] Diecezja chełmińska. Zarys historyczno-statystyczny, Pelplin 1928, s. 194.
[4] J. Szwankowski, Landrat w systemie administracji pruskiej w latach 1772-1920 na przykładzie powiatu chojnickiego, w: Rola starosty w administracji zespolonej na przykładzie powiatu chojnickiego, red. J. Knopek, Chojnice 2006, s. 24.
[5] K. Ostrowski, Dwór pod miastem, Gazeta Pomorska, 31 VII 1999, nr 177 (15490).
[6] Mowa o Nord-Expressie, który zaczął kursować od 9 V 1896 r. z częstotliwością 2 razy na tydzień. Pokonywał trasę prawie 3 tys. km w ciągu 48 h. Na rozkładzie jazdy był do 1914 r. Dzieje ziemi i powiatu chojnickiego. Kalendarium ziemi chojnickiej, t. 2, wyb. i oprac. J. Knopek, Chojnice 2010,  s. 118.
[7] O. Weiland, Zabawy pana barona, w: J. Rydzkowski, Chojniczanie opowiadają, Chojnice 2003, s. 16.
[8] J. Ziółkowski, Handbuch des Grundbesitzes in Westpreussen, Danzig 1891, s. 114.
[9] http://de.wikipedia.org/wiki/Ernst_von_Eckardstein-Pr%C3%B6tzel.
[10] http://www.stormfront.org/forum/t234045-51/. Wpis na forum z 18 V 2006 r.
[11] „Decyzja o wpisie założenia do rejestru zabytków”.
[12] Diecezja chełmińska…; Cz. Wycech, Powiat Chojnice. Ziemia – ludzie – przeszłość. Życie gospodarcze i społeczne, Chojnice 1936, s. 91.
[13] Diecezja chełmińska…; R. Kaja, Przewodnik po zespołach pałacowych i dworskich. Walory przyrodniczo-architektoniczne, Bydgoszcz 2002, s. 95.
[14] L. Stoltmann, Kilka uwag o dobrach Krojanty na podstawie akt kościoła ewangelickiego, korespondencja w zbiorach Biblioteki Muzealnej Muzeum Historyczno-Etnograficznego w Chojnicach.
[15] U. Łęczycka, Koncepcja rewaloryzacji parku przy zabytkowym dworze w Krojantach, Warszawa 2007, praca inżynierska na WSEiZ, s. 98.
[16] Fragment mapy: Auflage Kreis Konitz 1919. Bearbeitet im Geographischen Institut Paul Baron Liegnitz, skala 1 : 100 000.

Reklamy

8 komentarzy do “Zabawy pana barona #5

  1. Pingback: Jak się nazywały dobra rycerza Clawko? | Kaszubka w Czechach

  2. Pingback: Właściciele Klawkowa w XVI w. | Kaszubka w Czechach

  3. Pingback: Klawkowo a właściciele klucza krojanckiego | Kaszubka w Czechach

  4. Pingback: Grunsberg Szur-Lipińskich | Kaszubka w Czechach

  5. Pingback: Jak się nazywały dobra rycerza Clawko? #1 | Kaszubka w Czechach

  6. Pingback: Grunsberg Szur-Lipińskich #4 | Kaszubka w Czechach

  7. Pingback: Właściciele Klawkowa w XVI w. #2 | Kaszubka w Czechach

  8. Pingback: Klawkowo a właściciele klucza krojanckiego #3 | Kaszubka w Czechach

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

w

Connecting to %s