Klawkowo a właściciele klucza krojanckiego #3

1

Klawkowo i okolice na mapie opracowanej przez K. Mikulskiego. Koniec XVII w. [2].

W XVII w. Grunsberg był własnością szlachecką jako część powstających dóbr klucza krojanckiego. W kolejnym stuleciu wieś przeszła w posiadanie rodziny Wejher, a następnie von Somnitz. Jeden był sędzią, drugi szambelanem. W jakich okolicznościach Chojnice utraciło Klawkowo?

Piotr Lewald Powalski
O kolejnym właścicielu Klawkowa czytamy w XI tomie Fontes TNT. Pod datą 1653 r. wypisani są ofiarodawcy, którzy ze swoich dóbr będą odprowadzać datek na kościół farny w Chojnicach. Jednym z nich jest sędzia powiatu człuchowskiego Piotr Lewald Powalski, który ze swoich dziedzicznych wsi (Powałek, Krojant, Klawkowa i połowy Kłodawy) odda część dochodu na chojnicką świątynię, a od ogrodników z Klapkow będzie pobierał 2 grosze [1].
Na podstawie mapy opracowanej przez K. Mikulskiego [2] wynika, że w okresie miedzy 1570 r. a końcem wieku XVII Klawkowo było w rękach szlachty. Zgadzałoby się to w kwestii rodziny Lewald Powalskich, która miała tradycje szlacheckie. Czytamy o nich, że starali się utrzymać kościół w rodzinnych Powałkach ze względu na zajęcie kościoła w Chojnicach, co nastąpiło w 1555 r. przez protestantów z Kasprem Geschkau (wcześniejszym właścicielem Grunsberga) na czele.
Od kiedy i jak długo rodzina Lewald Powalskich była w posiadaniu Klawkowa, niewiadomo, jednak niewątpliwie od tego momentu można mówić o formułowaniu się tzw. klucza krojanckiego [3].

Rodzina Wejher
Wiadomo, że rodzina Wejher (tak, Ci od Wejherowa), posiadająca pomorski rodowód, była właścicielem Grunsberga w przeciągu 3 pokoleń, czyli prawdopodobnie w okresie ok. 25-35 lat. Skoro ostatnia przedstawicielka tego rodu – Zofia Konstancja [4] – posiadała opisywaną wieś jeszcze w 1763 r., ale już nie w roku 1767 [5,6]. Klawkowo mogło być w rękach Wejherów już od ok. 1730 r. Opierając się na J. Krzepeli, rodzina ta od 1720 r. nabywała następujące majątki: Jeziorki, Krojanty, Młynek, Kłodawkę, Pawłowo, Kłodawę, Powałki i oprócz tego miała osady: Kruszki, Bärenwalde, Klausfelde oraz nas interesujący Grunsberg, przy którym brak daty [7]. Z analizy przechodzenia dóbr z ich wzajemnym położeniem i granicą wynika, że sąsiadowały one ze sobą, co ułatwiało ich przejmowanie. Zatem podążając tą metodą, Klawkowo, które graniczyło z Krojantami, prawdopodobnie w 1729 r. także stało się własnością rodziny Wejher [8]. Zgadza się zatem okres 25-35 lat przekazania dóbr na przestrzeni 3 pokoleń.
Po pierwszym przedstawicielu rodziny Wejher, który nabył Grunsberg, następny był jego syn, a po nim jego wnuczka Zofia Konstancja, która jak już wspomniano – około roku 1763 wyszła za mąż za któregoś z przedstawicieli rodziny von Somnitz [6].

Rodzina von Somnitz
Rodzina von Somnitz nabywała majątki po rodzinie Wejher, co także się tyczy Grunsberga i była w posiadaniu majątku Krojanty [9], jednak M. Dzięcielski nie podaje dokładnej daty ani żadnego źródła [10]. Jeszcze przed I rozbiorem Polski Klawkowo od 1767 r. było w rękach Franciszka von Somnitz, który przejął je po swojej żonie Zofii Konstancji Wejher [11] (ona zachowała jedynie karczmę Klapenkrug leżąca na terenie wsi [12]). Zatrzymajmy się chwilę przy Franciszku: urodził się on w 1717 r., zmarł 7 XI 1776 r. [13], pochodził ze szlachty pomorskiej, jaka odznaczyła się w służbie państwa branderbursko-pruskiego i niemieckiego [14], a jego ojciec nazywał się Krzysztof (1684-1722). W połowie 1733 r. rozpoczął naukę w gdańskim Gimnazjum Akademickim, od semestru zimowego następnego roku kontynuował ją na wydziale prawa Uniwersytetu w Królewcu. Miał syna Jana Fryderyka [15] oraz najprawdopodobniej Krzysztofa [16], który odziedziczył Krojanty, a w raz z nimi inne dobra, w tym Grunsberg.
Po śmierci Franciszka wieś przejęła rodzina [14]. Wiadomo na pewno, że w 1777 r. właścicielem miejscowości był Krzysztof von Somnitz [17], który w opracowaniach występuje jako szambelan pruski [18].

Skan_18

Budynek świetlicy przy ulicy prowadzącej do Krojant. 2010 r. [19].

Wpisy dotyczące Klawkowa:

[1] Visitatio Archidiaconatus Camensis Andrea de Leszno Leszczyński anno 1652 et 1653 facta, wyd. P.P. Panske, w: Fontes TNT, t. 11, 1907, s. 143-144.
[2] Sieć osadnicza województwa pomorskiego w końcu XVII w., skala 1 : 200 000, oprac. K. Mikulski, w: idem, Osadnictwo wiejskie województwa pomorskiego od połowy XVI w. do końca XVII w., Toruń 1994, mapa.
[3] Cz. Wycech, Powiat Chojnice. Ziemia – ludzie – przeszłość. Życie gospodarcze i społeczne, Chojnice 1936, s. 255.
[4] G. Dabinnus, Die ländliche Bevölkerung Pommerellens im Jahre 1772 mit Einschluss des Danziger Landgebiets im Jahre 1793, Marburg 1953, s. 26.
[5] Przed lub w 1763 r. Zofia Konstancja Wejher wyszła za mąż za przedstawiciela rodziny von Somnitz i od tego momentu Grunsberg znajdował się w rękach tejże rodziny, a ona sama miała na własność inne miejscowości. G. Dabinnus, op. cit.
[6] J. Krzepela, Rody ziem pruskich, Kraków 1927, s. 30.
[7] Ibidem, s. 30, 34, 39, 45, 46, 59, 71, 77, 123, 135, 142.
[8] Wynika z tego zatem, że prawdopodobnie przed Wejherami właścicielami Grunsberga była rodzina Kleistów, a po nich Jackowscy, jednak to zagadnienie wymaga dokładniejszej analizy.
[9] U J. Krzepeli znajduje się nieścisłość związana z posiadaniem dóbr przez rodzinę von Somnitz – podaje on, że nabyli oni Krojanty już w 1682 r., czyli jeszcze przed Wejherami, po których od razu występuje Schur-Lipiński, natomiast na innej stronie jest adnotacja, że Franciszek von Somnitz posiadał Krojanty w 1774. J. Krzepela, op. cit., s. 45, 123.
[10] M. Dzięcielski, Pomorskie sylwetki, Toruń 2002, s. 169-174.
[11] J. Krzepela, op. cit., s. 30, 135; G. Dabinnus, op. cit.; M. Dzięcielski, op. cit., s. 169.
[12] G. Dabinnus, op. cit., s. 25, nr 241.
[13] M. Dzięcielski, Edukacja młodzieży szlacheckiej z ziemi lęborsko-bytowskiej w czasach nowożytnych, w: Cywilizacja i polityka, 2004, nr 2, s. 170.
[14] Jego prapradziadek Lorenz Christoph von Somnitz (1612-1678) był najwybitniejszym przedstawicielem rodziny: kalwin, landrat, sędzia grodzki, radca i kanclerz pomorski, nadstarosta, dyplomata brandenburski. M. Dzięcielski, Pomorskie sylwetki…
[15] Urodzony w 1747 r. Studiował w Królewcu od 1765 r. M. Dzięcielski, Edukacja młodzieży..., s. 172.
[16] W Bedekerze chojnickim, jak i w Kalendarium ziemi chojnickiej czytamy, że właścicielem Krojant po Wejherach był pruski szambelan Krzysztof von Lomnitz, jednak u J. Krzepeli nikt o takim nazwisku nie występuje. Podobna pisownia nazwiska mogła by sugerować błąd w pisowni, zatem możemy przypuszczać, że następcą (przynajmniej w roku 1777) Franciszka von Somnitz był jego syn Krzysztof. K. Ostrowski, Bedeker chojnicki A-Ż, Chojnice 2009, s. 186; Kalendarium ziemi chojnickiej. Dzieje ziemi i powiatu chojnickiego, t. 2, wybór i oprac. J. Knopek, Chojnice 2010, s. 91; J. Krzepela, op. cit., s. 135.
[17] J. Krzepela, op. cit.; J. Karnowski, Generał Onufry Szur-Lipiński, Zabory, nr 3, 1935, s. 4; K. Ostrowski, op. cit. – u Ostrowskiego występuje pod nazwiskiem Lomnitz.
[18] K. Ostrowski, op. cit.
[19] Ulotka z okazji 670-lecia Klawkowa.

Reklamy

8 komentarzy do “Klawkowo a właściciele klucza krojanckiego #3

  1. Pingback: Jak się nazywały dobra rycerza Clawko? | Kaszubka w Czechach

  2. Pingback: Zabawy pana barona | Kaszubka w Czechach

  3. Pingback: Właściciele Klawkowa w XVI w. | Kaszubka w Czechach

  4. Pingback: Grunsberg Szur-Lipińskich | Kaszubka w Czechach

  5. Pingback: Jak się nazywały dobra rycerza Clawko? #1 | Kaszubka w Czechach

  6. Pingback: Grunsberg Szur-Lipińskich #4 | Kaszubka w Czechach

  7. Pingback: Właściciele Klawkowa w XVI w. #2 | Kaszubka w Czechach

  8. Pingback: Zabawy pana barona #5 | Kaszubka w Czechach

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Connecting to %s