Ewangelickie wzgórze zapomnienia #1

6

Jeszcze na pocz. XX w. podawano w przewodnikach i opracowaniach monograficznych (m.in. w Fuehrer und Stadtplan von Konitz und Umgegend z 1910 r.), że najstarszy zachowany nagrobek na tym cmentarzu pochodzi z 1629 r. Na fotografii grób zamordowanego Ernesta Wintera, 1905 r. Źródło.

Po XVII-wiecznym chojnickim cmentarzu prawie nic się nie zachowało. Prawie – Jeszcze rosną drzewa, które to widziały… Dlaczego niemieccy żołnierze podczas II wojny światowej zaczęli dewastować ewangelicką nekropolię?

Luteranie przybywają do Chojnic
Zanim w Chojnicach założono cmentarz dla ewangelików na rogu obecnych ulic Gdańskiej i Świętopełka, Rolbieckiego i Swarożyca, protestanci byli chowani przy nekropoli opodal chojnickiej fary. W 1616 r., zgodnie z wyrokiem Trybunału Koronnego, gmina ewangelicka musiała zwrócić kościół wraz z cmentarzem katolikom. Jako że protestantów było więcej, to w ciągu 5 lat wyznaczyli nowe miejsce na wieczny spoczynek – wzgórze za Bramą Gdańską[1], czyli za obecnie stojącym Chojnickim Domem Kultury.

Kwatery nie tylko dla loży masońskiej
Chowanych na nim było wielu przedstawicieli patrycjuszowskich rodów, burmistrzowie, pastorzy, nauczyciele czy członkowie loży masońskiej. Warto wspomnieć o filologu, filozofie i burmistrzu Krzysztofie Hoppe czy historyku oraz również burmistrzu Isaaku Gottfrydzie Goedtke, o którym była już mowa przy okazji opisywania dziejów wsi Klawkowo [https://kaszubkawczechach.wordpress.com/2013/09/18/wlasciciele-klawkowa-w-xvi-w/]. Nie sposób wymienić wszystkich zasłużonych chojniczan, a dziś wręcz – wszyscy pochowani pozostali bezimienni…

4

Kartka pocztowa, na której widnieje brama wejściowa na cmentarz. Źródło. Czym sobie zasłużył Ernest Winter, że jego mogiła została uwieczniona na widokówce? Więcej na blogu kamiennakamieniu.

Koncerty puzonistów
Nadmienić należy, że cmentarz na Wzgórzu Ewangelickim był nie tylko miejscem wiecznego spoczynku chojnickich protestantów, lecz też miejscem wygłaszania uroczystych kazań oraz miejscem, gdzie koncertowała orkiestra puzonistów, która stanowiła nieodłączny element każdej gminy ewangelickiej.[2]

Kiedy był ostatni pogrzeb?
Nekropolia funkcjonowała do 1921 r., co było spowodowane emigracją ludności niemieckiej w związku z przyłączeniem ziemi chojnickiej do Polski. Zatem gdzie chowano ludność wyznania ewangelickiego? Luteranie od 1908 r. mieli do dyspozycji mniejszy cmentarz zlokalizowany w innym miejscu – korzystali z niego do końca II wojny światowej[3]. Jednak wspomnienia Zbigniewa Steinke potwierdzają, że na starej nekropolii odbył się pogrzeb po 1921 r. W czasie II wojny światowej pracował on w firmie produkującej maszyny rolnicze „Maschinenfabrik und Eisengiesserei” Carla Schulza.

Senior rodu [ojciec Carla Schulza] zmarł chyba późną jesienią 1942 r. (lub też późną wiosną roku następnego). Uczestniczyłem w pogrzebie, podobnie jak pozostali pracownicy (udział w ceremonii nakazano). Ciało pryncypała złożono na ówczesnym cmentarzu ewangelickim (dzisiejsze Wzgórze Ewangelickie) kiedy tam dzisiaj przechodzę, mam rozdwojone – a może roztrojone uczucia. W odwecie za to, co zrobili Niemcy, my Polacy, odpłaciliśmy się pięknym za nadobne. Miejsce (grób) mojego pierwszego szefa jest już nie do ustalenia. Gdy przechodzę koło dzisiejszego Domu Kultury, od strony wschodniej w miejscu, gdzie jest uskok terenu w pobliżu hollu wejściowego, wciąż na nowo przypomina mi się ten pogrzeb, z jednym niesprecyzowanym zapytaniem: gdzie spoczywają teraz szczątki tego człowieka? Dlaczego nie ma tam jego grobu? Gdy przechodzę na przeciwległy cmentarz – Ofiar z Doliny Śmierci – problem powraca. Zadziwiające…[4]

9

Jedno z niewielu zdjęć cmentarza. Niedługo potem został zlikwidowany. Źródło.

10

Widać jeszcze nagrobki i ogrodzenia kwater. Źródło.

Niemiec Niemcowi Niemcem
Z tekstu dowiadujemy się, dlaczego Niemcy podczas II wojny światowej nie oszczędzili tej nekropolii.

IMG_0009

Jedyny zachowany element z cmentarza – płyta nagrobna Josepha Rinka.

Na Wzgórzu Ewangelickim był ewangelicki cmentarz. Od strony ul. Gdańskiej był mur z cegły, elegancko zrobiony, a po drugiej stronie – aleja zasłużonych burmistrzów Chojnic. Duże tablice przymocowane hakami – z granitu, marmurowe. Przy prostowaniu drogi potrzebne były dwa metry, żeby zniwelować drogę, bo to pod nadzorem SS działo się w 1941 roku. Robili kostkę. Ścinali ten łuk, a wychodziły stamtąd szczątki trupów i trumny. Tak jak były tablice, tak ci burmistrzowie byli chowani. Jak robili tę drogę, zniszczyli też płyty. Dlaczego to zrobili? Przecież tam leżeli Niemcy. Tam były napisy – tu leży taki a taki, który był burmistrzem w królewskim mieście Chojnice za króla polskiego takiego a takiego. I to wystarczyło. Żeby je porąbać w drobny mak. Dzisiaj to jest podstawa nowej drogi, po której jedziemy. W całym tym niemieckim mieście nie znalazł się jeden porządny obywatel Chojnic, który by powiedział, słuchajcie, to są pomniki naszej historii. To trzeba zachować. Zostawić, ułożyć gdzieś. Oni tylko patrzyli, jak rozbijane są te płyty. Tak to wyglądało. Ja się dziwię. Dziś nie ma śladu. Zasypane wszystko. Szkoda. – wypowiedź Tadeusza Augustyńskiego.

Można dodać, że na murze, który otaczał nekropolię, wmurowane były tablice poświęcone pamięci burmistrzów chojnickich.

3

Na tym zdjęciu widnieje już tylko fragment ogrodzenia cmentarza. Źródło.

W następnej części o tym, dzięki komu zlikwidowano cmentarz i dlaczego nie ekshumowano ciał zmarłych.


[1] K. Ostrowski, Z. Buława, Cmentarza chojnickie współczesne i dawne, Chojnice 2011, s. 99.
[2] http://www.historiachojnic.pl/artykuly/materialy/PRL/30/elegia-o-cmentarzu.
[3] K. Ostrowski, Z. Buława, op. cit., s. 104.
[4] http://www.historiachojnic.pl/artykuly/materialy/II-wojna-swiatowa/147/okupacyjne-wspomnienia-cz-2.

Reklamy

4 komentarze do “Ewangelickie wzgórze zapomnienia #1

  1. Pingback: Dreptanie po Chojnicach #2 | Kamień na kamieniu

  2. Pingback: Ewangelickie wzgórze zapomnienia #2 | Kaszubka w Czechach

  3. Pingback: Ewangelickie wzgórze zapomnienia #3 | Kaszubka w Czechach

  4. Pingback: Ewangelickie wzgórze zapomnienia #4 | Kaszubka w Czechach

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

w

Connecting to %s