Ewangelickie wzgórze zapomnienia #2

5

Mury cmentarza poewangelickiego po rozbiórce. Źródło.

Skoro już znane są początki ewangelickiego cmentarza, to przyszedł czas na jego likwidację. Komu i dlaczego zależało na usunięciu nagrobków z nekropolii i to w taki sposób?

Problem zarastający krzakami
Sam cmentarz przetrwał 3 stulecia i był dwukrotnie poszerzany[1]. Do 1945 r. nekropolia była odwiedzana przez nieliczne osoby, jednak po wojnie została bez opieki i nadzoru ze względu na rozwiązanie gminy ewangelicko-unijnej. Za to na terenie cmentarza schronienie znaleźli przestępcy, dlatego władze miasta postanowiły zlikwidować problem zarastający krzakami, na którym nie ma żadnych zabytków ani pamiątek historycznych.

IMG_0006

Tylko drzewa pokazują, jak kiedyś przebiegały alejki na cmentarzu.

Trzeba posprzątać wojenny bałagan
Starosta Tadeusz Rześniowiecki skierował wniosek do Urzędu Wojewódzkiego Pomorskiego o następującej treści:

[…] Po usunięciu z tutejszych terenów Niemców nie ma w Chojnicach ani w okolicy ludności wyznania ewangelickiego, unijnych i staroluterańskich. Na cmentarzu, o którym mowa, nie ma żadnych zabytków ani pamiątek historycznych – przeciwnie, chodzi tu o obiekt zniszczony bezpośrednimi działaniami wojennymi, przedstawiający ruinę w całym słowa tego znaczeniu. […] Potrzeba usuwania grobów wzgl. zwłok ludzkich w tym przypadku nie zachodzi, gdyż groby jako kilkudziesięcioletnie praktycznie nie istnieją. Chodzi tylko o usunięcie kilkunastu nagrobków (płyt) i to rozbitych i uszkodzonych w czasie działań wojennych.[2]

7

Rozbiórka murów od strony ul. Świętopełka. Źródło.

Przywracanie polskości
9 III 1948 r. Edward Osóbka-Morawski wydał zarządzenie:

Zamyka się ze względów publicznych cmentarz ewangelicki w Chojnicach położony przy szosie gdańskiej […]. Decyzja niniejsza jest ostateczna.[3]

29 I 1949 r. Miejska Rada Narodowa uchwaliła, że były cmentarz ewangelicki zostanie przekształcony na park.[4]
Likwidację dokonano w sposób niegodny – szczątki nie zostały ekshumowane. W końcu starosta nie widział takiej potrzeby, ale w następnych latach, do dziś, podczas różnego rodzaju prac budowlanych, wielokrotnie napotyka się na ludzkie kości. A co stało się z płytami nagrobnymi? Oczywiście nie poszły na zmarnowanie – użyto je jako materiał do budowy chodników, co budziło sprzeciw niektórych mieszkańców…[5]

8

Zdjęcie zostało zrobione w Parku im. Róży Luksemburg na początku lat 70. Źródło.

Park róż…, nie – Park Róży L.
W nowym, liczącym ok. 2,5 ha[6], parku w części zachodniej urządzono fontannę[7]. A dookoła niej pozostałości po cmentarzu w postaci:

  • 27 lip
  • 51 klonów
  • 21 wiązów
  • 2 jesionów…

W 1956 r. park zyskał imię Róży Luksemburg. Pod koniec l. 60. wybudowano kinoteatr, od 1988 r. teren byłego cmentarza nazwano Wzgórzem Ewangelickim.[8] Wkrótce ma powstać w tym miejscy duże centrum kulturowo-handlowe.

W następnej części o Corvus frugilegus i walce z nimi. Do akcji wkroczą także wiewiórki.

Część #1

IMG_0011

Budynek Chojnickiego Domu Kultury. Jak długo jeszcze postoi? Co zbudują na jego miejscu?


[1] R. Matthes, Cmentarz na wzgórzu, Gazeta Chojnicka, nr 8, 8 VIII 1997 r.
[2] Archiwum Państwowe w Bydgoszczy, Starostwo Powiatowe Chojnickie, Referat Społ.-Polit., teczka 24, Sprawy wyznaniowe, pismo z 13 XI 1947 r.
[3] Ibidem, pismo z 9 III 1948 r.
[4] Archiwum Państwowe w Bydgoszczy, Zespół MRN Chojnice, protokoły z lat 1948-1950, protokół nr 1/49.
[5] K. Ostrowski, Z. Buława, Cmentarza chojnickie współczesne i dawne, Chojnice 2011, s. 106-107.
[6] K. Bartkowski, Z. Buława, Chojnice miejsca pamięci, Chojnice 2003,  s. 76.
[7] K. Ostrowski, Z. Buława, op. cit., s. 107.
[8] Ibidem, s. 107.

Reklamy

2 komentarze do “Ewangelickie wzgórze zapomnienia #2

  1. Pingback: Ewangelickie wzgórze zapomnienia #3 | Kaszubka w Czechach

  2. Pingback: Ewangelickie wzgórze zapomnienia #4 | Kaszubka w Czechach

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Connecting to %s