Czeskie korzenie Jana Matejki #2

5

Jan Matejko „Portret Franciszka Ksawerego Matejki”, 1877, olej na desce. 57 x 42 cm. Muzeum Narodowe w Krakowie – Dom Jana Matejki. Źródło.

Ojciec Jana Matejki miał zostać księdzem, jednak sprzeciwił się woli rodziców i w niewyjaśnionych okolicznościach wyemigrował do Galicji. Co się stało w jego rodzinnej miejscowości?

Dziad banita
Wspomniałam już o ojcu Jana Matejki w części #1, jednak cofnijmy się o jeszcze jedno pokolenie. Dziadek naszego malarza, Franciszek Józef Matějka, urodził się w Urbanicach (wieś oddalona o kilka km od Roudnic), z dóbr libčanskiego banity, w domu nr 12. Był katolickim chłopem, który wżenił się w roudnicki majątek Václava Kňávy. W 1772 r. jego żoną została Maria Magdalena Kňávová. Na początku XIX w. państwo Matějkowie podzielili dom między synów: Jana [1] i Józefa [2]. Tak wspomina o nim jego wnuk: Czytaj dalej

Reklamy

Czeskie korzenie Jana Matejki #1

1

Plan Roudnic. Źródło.

Przenieśmy się na południowe Czechy do wsi Roudnice koło Hradca Králové. To tam urodził się František Xaver Matějka, ojciec Jana Matejki. Czy mieszkańcy tej małej wsi wiedzą ile w Polsce znaczy nazwisko Matejko?

Roudnice – spotkanie z kronikarką wsi
Roudnice, niewielka wieś gminna typu ulicówka – to tam udałam się w celach zbadania czeskich przodków Jana Matejki. Pierwsze kroki skierowałam na tamtejszy cmentarz, o którym już za chwilę. Następnie wybrałam się do urzędu gminy oraz biblioteki. Tam udzielono mi informacji, że owszem, w Roudnicach urodził się ojciec słynnego polskiego malarza, ale więcej dowiem się od kronikarki wsi, pani Marii Doležalové. Podano mi jej adres, jednak ze względu na czeski system numeracji, nie było to łatwe. W końcu znalazłam i zostałam miło przyjęta, tym bardziej, że kilka lat temu pojawili się w Roudnicach polscy dziennikarze [1], którzy również pytali o rodzinę Jana Matejki. Kronikarka udostępniła mi swoje materiały i artykuły, które dotyczyły rodziny Matejków. Czytaj dalej

Taniec z Alfonsem Muchą

IMG_3792

Przez lata rodzina ukrywała jego dzieła przed Niemcami, potem przed komunistami. Dopiero od lat 90. Czesi i świat ujrzeli go na nowo. To prawda – le style Mucha jest rozpoznawalny na pierwszy rzut oka. W centrum piękna, zmysłowa, długowłosa figura kobieta – wyidealizowana, wpisana jest w kompozycje płynnych miękkich linii, symboli i roślinnych ornamentów. A spojrzenie – sami zobaczcie.

Wspominam o tej postaci, ponieważ natknęłam się na jego „Taniec” w sklepie z używaną odzieżą w mojej rodzinnej miejscowości (a nie w Czechach). Czytaj dalej

Tajemnice Arnošta z Pardubic #2

6

Film z 1973 r. Noc na Karlštejně w reżyserii Zdenka Podskalskiego. W roli Arnošta z Pardubic Karel Höger. Źródło.

Arnošt z Pardubic – budowniczy, mecenas sztuki religijnej i niedoszły papież. Jaką tajemnicę kryje jego nagrobek? Była już o nim mowa przy poprzednim wpisie#1, zastanawiając się, czy aby Arnošt z Pardubic był rzeczywiście z Pardubic…

14

Pieczęć Arnošta z Pardubic, 1351 r., 80/48 mm. Źródło.

Arnošt Budowniczy
W 1340 r. w Pardubicach rozpoczął budowę zamku, a przed śmiercią nakazał jeszcze wznieść kościół Zwiastowania Marii Panny. Kiedy w 1344 r. został arcybiskupem Pragi, wziął się za budowę katedry św. Wita. Tam też przyczynił się do powstania Uniwersytetu Karola (pierwszej uczelni w tym mieście), którego był pierwszym kanclerzem. Z jego inicjatywy zostały ogłoszone w 1349 r. tzw. Statuty Arnošta z Pardubic, które regulowały funkcjonowanie Kościoła w Królestwie Czeskim. Wtedy, kiedy w Pradze stawiano katedrę św. Wita, w Kłodzku również z inicjatywy i funduszy rozpoczęto budowę kościoła parafialnego p.w. Wniebowzięcia N. P. Marii oraz klasztoru i kościoła Kanoników Regularnych. Czytaj dalej

Arnošt z Pardubic czy z Kłodzka? #1

22

Figuralna płyta nagrobna Arnošta z Pardubic – kopia Gerarda Kocha z 2004 r. (przykład rekonstrukcji). Muzeum Ziemi Kłodzkiej w Kłodzku.

Arnošt z Pardubic, wybitna postać europejskiego średniowiecza i znacząca osobistość w dziejach XIV-wiecznych Czech. Pamięć o nim zachowała się w trzech miastach: w Kłodzku, Pardubicach i Pradze. Kim właściwie był i z czego zasłynął, że na każdym kroku spotykam się z tą postacią?

Arnošt z Pardubic (pol. Ernest z Pardubic, Arnoszt z Pardubic), żyjący w latach 1297-1364, znany jest przede wszystkim z tego, iż był pierwszym praskim arcybiskupem i to on koronował Karola IV.

3

Madonna Kłodzka – obraz ufundowany dla kłodzkiego kościoła Augustianów przez Arnošta z Pardubic – on sam w dolnym lewym rogu (od XVII w. znajdował się w farze NMP w Kłodzku, obecnie przechowywany w Gemäldegalerie w Berlinie). Źródło.

 

Arnošt czy Ernest?
Zatrzymajmy się na chwilę przy imieniu Arnošt. W języku polski, słowackim, rosyjskim, serbsko-chorwackim, francuskim i angielskim odpowiednikiem tego imienia jest Ernest. Natomiast po węgiersku Ernö, włosku i hiszpańsku Ernesto, w Holandii, Danii i Szwecji powiemy Ernst. Po niemiecku również tak samo, ale Ernest też będzie poprawnie. Arnošt to imię męskie pochodzenia germańskiego, a wywodzi się od słowa oznaczającego „powaga, zapał, walka”.

Panowie na Pardubicach
Był najstarszym synem rycerza Arnošta z Hostýně (Hostinné, dziś Hostinka – wieś koło Náchodu), pana na Pardubicach, królewskiego burgrabiego w Kłodzku i jego żony Adličky (pol. Adliczki). Urodził się prawdopodobnie w Kłodzku, tam też spędził dzieciństwo i się uczył. Przez następne lata pobierał naukę w Broumovie, Pradze, a okres 14 lat studiów prawniczych i teologicznych spędził w Bolonii i Padwie. Po powrocie do Pragi jego rodzina mieszkała już w Pardubicach, gdzie i on sporo działał. Zatem Kłodzko czy Pardubice? A może Úvaly? Czytaj dalej