Czeskie korzenie Jana Matejki #3

12

Jan Matejko, Portret Franciszka Matejki z trojgiem dzieci, 1853, olej na płótnie, 59 x 53,5 cm. Muzeum Narodowe we Wrocławiu, depozyt w stałej ekspozycji w Domu Jana Matejki w Krakowie. Od lewej: Kazimierz, Jan i Marianna – rodzeństwo autora oraz ich ojciec. Źródło.

Miał być Czechem, został Polakiem. Miał być chłopem, został mieszczaninem. Miał być księdzem, został organistą. Po śmierci żony, został z 11 dzieci. Mowa o ojcu Jana Matejki.

Emigracja na Galicję
Co sprawiło, że Franciszek Ksawery przybył do Galicji? W jakich okolicznościach opuścił Czechy i w młodym wieku udał się do nieznanego dla siebie Krakowa? Tego typu emigracje nie były częstym zjawiskiem:

Zdarzenie to jednak w owych czasach było niezwykłe, bo chociaż Czesi dążyli do Polski i w niej zamieszkiwali znajdując u nas korzyści, to w każdym razie byli to ludzie już wyrobieni, starsi, dojrzali, a ciągnął ich do nas przymusowy prąd tylko dla zdobycia sobie jakiegoś stanowiska […]; można więc domyślać się, że to zagadkowe przesiedlenie się do nas tego tak młodziutkiego Czecha było spowodowane jakimś niezwykłym, niewyjaśnionym dotąd w domowym życiu jego zdarzeniem, które na zawsze pozostanie już tajemnicą! [1] Czytaj dalej

Czeskie korzenie Jana Matejki #2

5

Jan Matejko „Portret Franciszka Ksawerego Matejki”, 1877, olej na desce. 57 x 42 cm. Muzeum Narodowe w Krakowie – Dom Jana Matejki. Źródło.

Ojciec Jana Matejki miał zostać księdzem, jednak sprzeciwił się woli rodziców i w niewyjaśnionych okolicznościach wyemigrował do Galicji. Co się stało w jego rodzinnej miejscowości?

Dziad banita
Wspomniałam już o ojcu Jana Matejki w części #1, jednak cofnijmy się o jeszcze jedno pokolenie. Dziadek naszego malarza, Franciszek Józef Matějka, urodził się w Urbanicach (wieś oddalona o kilka km od Roudnic), z dóbr libčanskiego banity, w domu nr 12. Był katolickim chłopem, który wżenił się w roudnicki majątek Václava Kňávy. W 1772 r. jego żoną została Maria Magdalena Kňávová. Na początku XIX w. państwo Matějkowie podzielili dom między synów: Jana [1] i Józefa [2]. Tak wspomina o nim jego wnuk: Czytaj dalej

Czeskie korzenie Jana Matejki #1

1

Plan Roudnic. Źródło.

Przenieśmy się na południowe Czechy do wsi Roudnice koło Hradca Králové. To tam urodził się František Xaver Matějka, ojciec Jana Matejki. Czy mieszkańcy tej małej wsi wiedzą ile w Polsce znaczy nazwisko Matejko?

Roudnice – spotkanie z kronikarką wsi
Roudnice, niewielka wieś gminna typu ulicówka – to tam udałam się w celach zbadania czeskich przodków Jana Matejki. Pierwsze kroki skierowałam na tamtejszy cmentarz, o którym już za chwilę. Następnie wybrałam się do urzędu gminy oraz biblioteki. Tam udzielono mi informacji, że owszem, w Roudnicach urodził się ojciec słynnego polskiego malarza, ale więcej dowiem się od kronikarki wsi, pani Marii Doležalové. Podano mi jej adres, jednak ze względu na czeski system numeracji, nie było to łatwe. W końcu znalazłam i zostałam miło przyjęta, tym bardziej, że kilka lat temu pojawili się w Roudnicach polscy dziennikarze [1], którzy również pytali o rodzinę Jana Matejki. Kronikarka udostępniła mi swoje materiały i artykuły, które dotyczyły rodziny Matejków. Czytaj dalej

Dzieje Roudnic

IMG_3635

Roudnice leżą w gminie Hradec Králové.

Z czego znane są Roudnice? Z pseudoromańskich i pseudogotyckich domów czy bardziej z tego, że tu urodził się ojciec Jana Matejki? Czym była pastouška oraz Půlpánův sklípek? Co się wydarzyło w 1945 r.?

Roudnice Matějków
Roudnice to niewielka wieś gminna koło Hradca Králové. Można dojechać do niej pociągiem, gdzie wysiadamy na stacji kolejowej Dobřenice (w miejscowości Syrovátka) i stąd mamy 3 km. W 1890 r. we wsi mieszkało prawie tysiąc mieszkańców, obecnie dwa razy mniej. W tym też czasie założono obecny cmentarz. W Roudnicach w 1838 r. urodził się ojciec Jana Matejki – František Xaver Matějka (pol. Franciszek Ksawery Matejko), ale o nim więcej w następnym wpisie. Czytaj dalej

Azymut na Roudnice i okolice

IMG_3628Przed nami ponad 10 km, 5 wsi i piękna pogoda. Nie zabraknie cmentarzy, kościołów, bożych mąk, pomników, pseudoromańskich domów, a nawet czołgu. Co z tym wszystkim ma wspólnego Jan Matejko? Ano ojca i dziadka.

Syrovátka
Wysiadamy na stacji kolejowej Dobřenice, jednak do samych Dobřenic mamy 2 kilometry, a na razie znajdujemy się w miejscowości Syrovátka, o której już pisano w XIV w. Następnie kierujemy się na północ, idąc brukowaną drogą przechodzimy przez szosę nr 11 Hradec Králové – Praha i… Czytaj dalej