Dlaczego Matejko nie był Czechem? #3

20

Jan Matejko „Rejtan – Upadek Polski”, 1866 r., olej na płótnie. 282 x 487 cm.  Zamek Królewski w Warszawie. Źródło. ”Koszulę z piersi zdarł, zupełnie jak w teatrze…”.

Czeskie korzenie jednego z najwybitniejszych polskich malarzy, propozycja posady dyrektora od praskiej Akademii Sztuk Pięknych, namalowanie postaci Jana Žižki na „Bitwie pod Grunwaldem” – to przykłady kilku czeskich epizodów w życiu Jana Matejki. Więc kim był – w jakim stopniu Czechem i Polakiem?

Działalność patriotyczna
Przyjaciel Jana Matejki, Marian Gorzkowski wspomina:

…bracia jego to byli zagorzali polscy patrioci. W domu dużo było ksiąg polskich, które albo głośno czytano, lub na osobności; mały Jaś zamiast iść do zabawy ciągle je czytał [1]. Czytaj dalej

Jan „Zmarzła koszula” Matejko #2

15

Pierwszy autoportret – nie widać na nim jeszcze krzywego nosa (ciekawe dlaczego…). J. Bogucki, Matejko, Warszawa 1956, s. 15

Kto nazywał Matejkę „zmarzłą koszulą” i dlaczego? Co odziedziczył po ojcu? W jakich okolicznościach złamał nos? Jego ulubioną zabawą było odprawianie mszy świętej – oto 2 część z życia wielkiego malarza.

Dzieciństwo wielkiego artysty
Jan Matejko urodził się jako 9 dziecko z 11 Franciszka Ksawerego Matějki i Joanny Karoliny Rossberg. Babci malarza, Paulina Giebułtowska, tak wspominała małego Jasia:

Biedne to było, blade, zmizerniałe chłopiątko; często zziębnięty, miał skłonność do odmrażania rąk i nóg, ojciec nazywał go „zmarzłą koszulą” [1]. Czytaj dalej

Jan Alojzy Matejko czy Matějka? #1

17

W Polsce jest 2140 osób o nazwisku Matejko. Zamieszkują oni w 158 różnych powiatach i miastach. Najwięcej zameldowanych jest w Oświęcim ,a dokładnie 258. Źródło.

Najbardziej znany polski malarz był synem zniemczonego Czecha i spolszczonej Niemki. Kiedy właściwie się urodził i jak miał tak naprawdę na nazwisko?

Jeśli zapytalibyście mnie, z którym malarzem miałam do czynienia najwcześniej, odpowiem, że był to Jan Matejko. Wiem, że brzmi to banalnie, ale jeśli od małego patrzy się na „Bitwę pod Grunwaldem”, to przestaję się dziwić, dlaczego historia mnie zainteresowała i dlaczego jestem teraz tam, gdzie jestem. Zapraszam na 1 część zebranych przeze mnie ciekawostek z życia tego wielkiego artysty. Zapraszam również do  cyklu poświęconego jego czeskim przodkom (część #1, część #2, część #3).

IMG_7397

Według kalendarza na 2013 r. Jan Matejko urodził się 24 czerwca. Czy na pewno?

To kiedy w końcu urodził się Matejko? Czytaj dalej

Czeskie korzenie Jana Matejki #3

12

Jan Matejko, Portret Franciszka Matejki z trojgiem dzieci, 1853, olej na płótnie, 59 x 53,5 cm. Muzeum Narodowe we Wrocławiu, depozyt w stałej ekspozycji w Domu Jana Matejki w Krakowie. Od lewej: Kazimierz, Jan i Marianna – rodzeństwo autora oraz ich ojciec. Źródło.

Miał być Czechem, został Polakiem. Miał być chłopem, został mieszczaninem. Miał być księdzem, został organistą. Po śmierci żony, został z 11 dzieci. Mowa o ojcu Jana Matejki.

Emigracja na Galicję
Co sprawiło, że Franciszek Ksawery przybył do Galicji? W jakich okolicznościach opuścił Czechy i w młodym wieku udał się do nieznanego dla siebie Krakowa? Tego typu emigracje nie były częstym zjawiskiem:

Zdarzenie to jednak w owych czasach było niezwykłe, bo chociaż Czesi dążyli do Polski i w niej zamieszkiwali znajdując u nas korzyści, to w każdym razie byli to ludzie już wyrobieni, starsi, dojrzali, a ciągnął ich do nas przymusowy prąd tylko dla zdobycia sobie jakiegoś stanowiska […]; można więc domyślać się, że to zagadkowe przesiedlenie się do nas tego tak młodziutkiego Czecha było spowodowane jakimś niezwykłym, niewyjaśnionym dotąd w domowym życiu jego zdarzeniem, które na zawsze pozostanie już tajemnicą! [1] Czytaj dalej

Czeskie korzenie Jana Matejki #2

5

Jan Matejko „Portret Franciszka Ksawerego Matejki”, 1877, olej na desce. 57 x 42 cm. Muzeum Narodowe w Krakowie – Dom Jana Matejki. Źródło.

Ojciec Jana Matejki miał zostać księdzem, jednak sprzeciwił się woli rodziców i w niewyjaśnionych okolicznościach wyemigrował do Galicji. Co się stało w jego rodzinnej miejscowości?

Dziad banita
Wspomniałam już o ojcu Jana Matejki w części #1, jednak cofnijmy się o jeszcze jedno pokolenie. Dziadek naszego malarza, Franciszek Józef Matějka, urodził się w Urbanicach (wieś oddalona o kilka km od Roudnic), z dóbr libčanskiego banity, w domu nr 12. Był katolickim chłopem, który wżenił się w roudnicki majątek Václava Kňávy. W 1772 r. jego żoną została Maria Magdalena Kňávová. Na początku XIX w. państwo Matějkowie podzielili dom między synów: Jana [1] i Józefa [2]. Tak wspomina o nim jego wnuk: Czytaj dalej