Dlaczego Matejko nie był Czechem? #3

20

Jan Matejko „Rejtan – Upadek Polski”, 1866 r., olej na płótnie. 282 x 487 cm.  Zamek Królewski w Warszawie. Źródło. ”Koszulę z piersi zdarł, zupełnie jak w teatrze…”.

Czeskie korzenie jednego z najwybitniejszych polskich malarzy, propozycja posady dyrektora od praskiej Akademii Sztuk Pięknych, namalowanie postaci Jana Žižki na „Bitwie pod Grunwaldem” – to przykłady kilku czeskich epizodów w życiu Jana Matejki. Więc kim był – w jakim stopniu Czechem i Polakiem?

Działalność patriotyczna
Przyjaciel Jana Matejki, Marian Gorzkowski wspomina:

…bracia jego to byli zagorzali polscy patrioci. W domu dużo było ksiąg polskich, które albo głośno czytano, lub na osobności; mały Jaś zamiast iść do zabawy ciągle je czytał [1]. Czytaj dalej

Taniec z Alfonsem Muchą

IMG_3792

Przez lata rodzina ukrywała jego dzieła przed Niemcami, potem przed komunistami. Dopiero od lat 90. Czesi i świat ujrzeli go na nowo. To prawda – le style Mucha jest rozpoznawalny na pierwszy rzut oka. W centrum piękna, zmysłowa, długowłosa figura kobieta – wyidealizowana, wpisana jest w kompozycje płynnych miękkich linii, symboli i roślinnych ornamentów. A spojrzenie – sami zobaczcie.

Wspominam o tej postaci, ponieważ natknęłam się na jego „Taniec” w sklepie z używaną odzieżą w mojej rodzinnej miejscowości (a nie w Czechach). Czytaj dalej

Tajemnice Arnošta z Pardubic #2

6

Film z 1973 r. Noc na Karlštejně w reżyserii Zdenka Podskalskiego. W roli Arnošta z Pardubic Karel Höger. Źródło.

Arnošt z Pardubic – budowniczy, mecenas sztuki religijnej i niedoszły papież. Jaką tajemnicę kryje jego nagrobek? Była już o nim mowa przy poprzednim wpisie#1, zastanawiając się, czy aby Arnošt z Pardubic był rzeczywiście z Pardubic…

14

Pieczęć Arnošta z Pardubic, 1351 r., 80/48 mm. Źródło.

Arnošt Budowniczy
W 1340 r. w Pardubicach rozpoczął budowę zamku, a przed śmiercią nakazał jeszcze wznieść kościół Zwiastowania Marii Panny. Kiedy w 1344 r. został arcybiskupem Pragi, wziął się za budowę katedry św. Wita. Tam też przyczynił się do powstania Uniwersytetu Karola (pierwszej uczelni w tym mieście), którego był pierwszym kanclerzem. Z jego inicjatywy zostały ogłoszone w 1349 r. tzw. Statuty Arnošta z Pardubic, które regulowały funkcjonowanie Kościoła w Królestwie Czeskim. Wtedy, kiedy w Pradze stawiano katedrę św. Wita, w Kłodzku również z inicjatywy i funduszy rozpoczęto budowę kościoła parafialnego p.w. Wniebowzięcia N. P. Marii oraz klasztoru i kościoła Kanoników Regularnych. Czytaj dalej

Arnošt z Pardubic czy z Kłodzka? #1

22

Figuralna płyta nagrobna Arnošta z Pardubic – kopia Gerarda Kocha z 2004 r. (przykład rekonstrukcji). Muzeum Ziemi Kłodzkiej w Kłodzku.

Arnošt z Pardubic, wybitna postać europejskiego średniowiecza i znacząca osobistość w dziejach XIV-wiecznych Czech. Pamięć o nim zachowała się w trzech miastach: w Kłodzku, Pardubicach i Pradze. Kim właściwie był i z czego zasłynął, że na każdym kroku spotykam się z tą postacią?

Arnošt z Pardubic (pol. Ernest z Pardubic, Arnoszt z Pardubic), żyjący w latach 1297-1364, znany jest przede wszystkim z tego, iż był pierwszym praskim arcybiskupem i to on koronował Karola IV.

3

Madonna Kłodzka – obraz ufundowany dla kłodzkiego kościoła Augustianów przez Arnošta z Pardubic – on sam w dolnym lewym rogu (od XVII w. znajdował się w farze NMP w Kłodzku, obecnie przechowywany w Gemäldegalerie w Berlinie). Źródło.

 

Arnošt czy Ernest?
Zatrzymajmy się na chwilę przy imieniu Arnošt. W języku polski, słowackim, rosyjskim, serbsko-chorwackim, francuskim i angielskim odpowiednikiem tego imienia jest Ernest. Natomiast po węgiersku Ernö, włosku i hiszpańsku Ernesto, w Holandii, Danii i Szwecji powiemy Ernst. Po niemiecku również tak samo, ale Ernest też będzie poprawnie. Arnošt to imię męskie pochodzenia germańskiego, a wywodzi się od słowa oznaczającego „powaga, zapał, walka”.

Panowie na Pardubicach
Był najstarszym synem rycerza Arnošta z Hostýně (Hostinné, dziś Hostinka – wieś koło Náchodu), pana na Pardubicach, królewskiego burgrabiego w Kłodzku i jego żony Adličky (pol. Adliczki). Urodził się prawdopodobnie w Kłodzku, tam też spędził dzieciństwo i się uczył. Przez następne lata pobierał naukę w Broumovie, Pradze, a okres 14 lat studiów prawniczych i teologicznych spędził w Bolonii i Padwie. Po powrocie do Pragi jego rodzina mieszkała już w Pardubicach, gdzie i on sporo działał. Zatem Kłodzko czy Pardubice? A może Úvaly? Czytaj dalej